Har børnini eru, skal tilfarið vera

Børn á YouTubeInngangsrøða til orðaskifti um føroyskt undirhaldsmál til børn og ung. Fundurin var í skúlanum við Løgmannabreyt.

Vit eru stødd í Læraraskúlahøllini. Árið er 2009. Málgranskarin og orðabókarrithøvundurin, Jóhan Hendrik Winther Poulsen, er vorðin 75 ár. Í sambandi við føðingardag hansara gevur Sprotin út heiðursrit, ið ber heitið Orðabókin.

Tá málfrøðingurin lítillátin tekur orðið í fullsettu høllini á Frælsinum, tosar hann um málsligar rembingar og broytingar annars. Føroyska málið er ment nógv seinastu øldina, staðfestir hann. Og heiðurin fyri størstu málsligu frambrotini fær Útvarp Føroya. Stovnurin hevur fjálgað um málið og sátt málslig fræ, ið vanligi føroyingurin hevur fingið at næla kring oyggjarnar.

Eg eri púra samdur og kundi kanska skoytt uppí, at samstarvið millum Útvarpið og aðrar stovnar er orsøkin til, at vit í dag tosa betur føroyskt bera vit støðuna saman við hana fyri 50 árum síðan.

Men nógv er broytt seinastu hálvu øldina. Fólk sótu sum á nálum og lýddu á, tá Niels Juel Arge varpaði mánalendingina út í føroysku stovurnar í juli 1969. Fleiri ættarlið sótu saman framman fyri sama útvarpstólið, tá Vesturheimurin við amerikanarum á odda risti hendingina í søgubøkurnar. Í dag hava næstan øll eina iPhone í lógvanum stóran part av degnum. Vit sita hvør í sínum lagi og finna fram tað, ið hugurin stendur til.

Tað svitast ikki, at altjóðagerðin er vorðin fastur táttur í gerandisdegnum.

Og hetta leiðir meg til børnini og teirra miðlanýtslu. Kappingin um tíðina hjá børnunum er herd. Tí vit hava ongantíð havt so nógv barnatilfar í at velja, hetta gevur eitt øgiligt frælsi. Men samstundis hevur lutfallið millum føroyskt og útlendskt ongantíð verið meira skeiklað.

Summi kýta seg at framleiða føroyskt tilfar til børn. Hetta skulu vit fegnast um. Men útlendska útboðið er bara so ræðuliga nógva ferðir størri í vavi.

Lat meg somuleiðis beinanvegin siga, at eg eisini fegnist um tað nógva tilfarið á enskum, sum børnini hava atgongd til. Skulu vit vaksa í framtíðini, er enskt rætta málið. Skulu vit nærkast stóra umheiminum í framtíðini, er enskt rætta málið. Og í stremban okkara at náa hesum er enskt á netinum ikki bara eitt hent, men eitt alneyðugt amboð.

Latið okkum venda aftur til lutfallið millum tilfarið á føroyskum máli og øðrum málum. Vit kunnu taka klassikaran – bókina – sum dømi. Vit geva út nógvar góðar barnabøkur á hvørjum ári. Og tí munnu tey vera fá, sum bara lesa enskar bøkur fyri børnunum um kvøldarnar.

Latið okkum so taka ein nýggjan talgildan miðil.

Smábørn hava ikki meira enn tikið fyrstu fetini, tá tey einsamøll fara á YouTube á eini iPad. Tað er á YouTube, børnini fyri ein part vaksa upp. Her fáa tey málsliga stimbran og mál at seta orð á teirra kenslur og upplivingar.

Børnini eru á netinum. Men tað er føroyskt barnatilfar ikki.

Mín áheitan skal tí verða, at vit fáa tilfarið har, ið børnini eru.

Tí miðlarnir ávirka málið.

Sum Jóhan Hendrik Winther Poulsen vísti á í Læraraskúlahøllini fyri góðum fimm árum síðan, er Útvarpið eitt livandi dømi um, at nýggj tøkni kann styrkja føroyska málið. Men vit mugu eisini ásanna, at miðlamynstur broytast alsamt, og at netið í dag er miðilin fram um allar aðrar – eisini tá børn vilja verða undirhildin.

— — —

Til ber at hoyra pallborðsfundin HER.

Skriva eitt aftursvar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Broyt )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Broyt )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Broyt )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Broyt )

Connecting to %s