Innibyrging í 70 ár

hogni-lit-5-of-8-2

Høgni Reistrup
Hví hava vit bara mist 33 fólk til Svøríkis seinastu 30 árini og 6.746 fólk til Danmarkar sama tíðarskeið?
Flytimynstrið millum Føroyar og londini kring okkum gevur okkum eina rættiliga greiða mynd av, hvussu føroyingar virka og hava virkað í heiminum undir donsku heimastýrisskipanini.

Kunnu vit hátíðarhalda altjóða útsýni ella avbyrging, nú 70 ár eru liðin síðani fólkaatkvøðuna um sjálvstøðu í 1946? Hetta er mest viðkomandi spurningurin at seta. Vit kunnu skjótt staðfesta, at okkara samfelag er ment við rúkandi ferð, men at brek eisini eru í skipanini. Mentanarliga eru vit knýtt óvanliga nær at bara einum øðrum landi, og búskaparliga er støðan tann sama.

Men veruliga vanlukkan er stóra fjøldin, sum er rýmd úr Føroyum til Danmarkar. Seinastu árini hava vit mist so nógv fólk til Danmarkar, at setur eru ikki á okkara flotta tjóðleikvølli, Tórsvølli, til allar føroyingarnar búsitandi í Danmark.

Vit hava góð hagtøl frá 1985 og fram um flytimynstrið millum Føroyar og onnur lond. Hetta eru góð 30 ár. Gongdin í fólkatalinum og mynstrið hjá fólki, tá ið tey flyta, vísir okkum, hvussu vit stjórna og hava stjórnað okkara egna fólki undir heimastýrisskipanini.

Hvat fáa vit burturúr?
Vit eru undir Danmark, tí vit fáa nakað burturúr tí. Soleiðis tekur afturhaldið til orða. Seinast tá ið ólavsøkurøða løgmans var til umrøðu í tinginum herfyri. Í løgtinginum, í talgildum og loftbornum miðlum. Allastaðni verður uppáhaldið endurtikið: Vit fáa so nógv afturfyri okkara ómyndugu støðu. Og so verður lagt aftrat, at vit byrgja okkum inni, tá ið vit verða sjálvstøðu tjóð.

Men tað er ein sannroynd, at bara seinastu 30 árini hevur henda skipanin flutt 6.746 fleiri fólk úr Føroyum til Danmarkar enn øvugt.

Kortini hoyra vit umaftur og umaftur hesar somu útsagnirnar. Vit hava tað betri undir verandi skipan, og tá ið vit eru vorðin fullveldi og hava tikið evsta valdið í egnum landi, kuta vit samstundis allar træðrir til útheimin.

Men latið okkum hyggja at tølunum heldur enn bara at hava eina meining. Meiningar kunnu øll hava. Og tær hava higartil verið hentar hjá afturhaldinum at dustað av hvørja ferð, vit føroyingar rætta ryggin og taka stig á leiðini at gera Føroyar til sjálvstøðuga tjóð.

Tá ið afturhaldið sigur, at vit ikki mugu missa ríkisborgararættindi, spyrji eg: Ber til at missa meira, enn vit gera undir verandi skipan? Hvat hava vit at missa?

Tað er sjálvsagt, at einki land soleiðis hissini letur øðrum landi pening á hvørjum ári uttan at fáa nakað afturfyri. Vit lata evstu løgfrøðiligu ábyrgdina frá okkum. Og so lata vit fólk. Nógv fólk.

Ongland, Írland og Holland
Flestu føroyingar hava ein óvanliga sterkan norðurlendskan samleika, sum tú ikki finnur aðrastaðni í Norðurlondum. Hann er kanska veikast í Danmark. Tí er tað ikki so løgið, at rættiliga fá fólk flyta til eitt nú Onglands, Írlands og Hollands, hóast høvuðsstaðirnir í øllum hesum londum eru nærri Tórshavn enn Keypmannahavn. Seinastu 30 árini hevur netto fráflytingin til Onglands verið 81 fólk. Netto fráflytingin til Hollands hevur verið 1 fólk. Og so eru 6 fólk fleiri flutt til Føroya úr Írlandi enn øvugt.

Hóast høvuðsstaðirnir í hesum londum eru landafrøðiliga nærri okkum enn Keypmannahavn, er tað øgiliga týðiligt, at vit ikki lata okkum ávirka av hesum londum, leita okkum íblástur haðani ella flyta stórvegis til hesi lond.

Okkara norðurlendski samleiki er enn so sterkur, at vit ikki gáa stórvegis um, hvat tey takast við í London, Dublin og Amsterdam. Fyribils kunnu vit bara siga, at hetta er orsøkin, og at soleiðis er tað bara. Vit eru fram um alt norðurlendingar.

Ísland, Noregi og Svøríki
Vit búgva í Norðurlondum. Við hesi staðfesting kunnu vit kanska eisini koma fram til ta niðurstøðu, at so flyta føroyingar til hesi londini. Fjarstøðan úr Tórshavn til Reykjavíkar er 797 km og til Oslo 973 km, og tað er væl styttri enn teir 1.311 km til Keypmannahavnar. Nakað longri er til Stokkhólmar. Men føroyingar fylkjast kortini ikki í stórum tali í øllum okkara norðurlendsku grannalondum.

Seinastu 30 árini eru 97 fleiri fólk flutt til Íslands úr Føroyum enn øvugt. Hyggja vit til Noregs, eru 380 fleiri fólk flutt hagar enn til Føroya í sama tíðarskeiði. Og Svøríki er ikki eitt land, sum dregur munandi fleiri fólk til sín úr Føroyum enn øvugt. Netto fráflytingin hevur seinastu 30 árini verið 33 fólk.

Munurin upp til tey 6.746 fólkini, sum vit hava mist til Danmarkar, er ikki bara stórur. Hann er ógvisligur.

Við støði í hesi sannroynd kunnu vit staðfesta, at tað hvørki er landafrøðiliga fjarstøðan ella norðurlendski samleikin, sum ger av, hvar fólk flyta úr Føroyum og úr útlandinum til Føroya. Tað er heimastýrislógin, sum knýtir okkum so tætt at bara einum øðrum landi, at vit nærum tykjast ikki at leggja til merkis, at ein stórur og fjølbroyttur umheimur er har úti, sum vit ikki røkka út til og ikki sýna stóran áhuga. Trupulleikin er, at vit enn eru undir donsku skipanini og ikki hava latið framtíðina upp í okkara egnu dugnaligu hendur at stjórna.

Tá ið manntal var í 2011, bleiv spurt um, hvar fólk í Føroyum eiga børn uttan fyri landoddarnar. Svarið endurspeglaði ikki fjølbroytni, tí 7.425 áttu børn í Danmark. Og bara 702 áttu børn í øðrum norðurlondum enn Danmark – tilsamans.

Hetta styðjar bara undir tann veruleika, at vit festa eygu okkara á eittans land úti í stóru verð.

dk-fo

Tá ið politikarar úr afturhaldsveinginum tosa um at taka burtur sokallaðar marknaðarforðingar ímillum Føroyar og Danmark, so er tað bara eitt annað orð fyri at vilja greipa Føroyar og Danmark enn tættari saman. Men vilja vit veruliga tað? Hevur søgan prógvað, at tað er ein góð loysn? Vísir flytingin millum londini, at hetta er rætt at gera? Eg haldi, at vit skulu líta á okkum sjálv og savna okkum um okkara egnu viðurskifti heldur enn at nýta orkuna til at fáa alt møguligt í lag við bara eitt annað land. Eg veit, at nógv eru samd við mær í hesum.

Hvat er at byrgja seg inni?
Vit fara sanniliga ikki at byrgja okkum inni í sjálvstøðum Føroyum. Vit skulu samstarva nógv meira við heimin rundan um okkum. Avbyrging hevur kanska verið einasta vissa trygdin, vit hava havt undir heimastýrisskipanini. Tá ið vit hava skift donsku heimastýrisskipanina út, skal okkara lutur í altjóða samfelagnum ikki liggja eftir. Og eg eri sannførdur um, at búskaparligu meiðslini verða ikki verri í einum sjálvbjargnum og sjálvberandi Føroyum. Tey fara at koma, men verða ikki verri enn búskaparligu omanlopini, sum vit kenna alt ov væl undir heimastýrisskipanini.

At vit ikki eru sjálvstøðugt land, er høvuðsorsøkin til stóra flytingina til bara eitt annað land. Eg eri sannførdur um, at tá ið vit stíga út í heimin sum føroyingar við sjálvsábyrgd og størri krøvum til okkum sjálv, tá ið vit gera okkum púra greitt, at eingin annar eigur land okkara, og eingin annar skal hava ræði á okkum, tá nýta vit orkuna rætt, tá ráða vit okkara egnu lagnu, og tá standa vit okkum sum onnur fólk í góðum og ringum tíðum.

Tá skilja vit av sonnum, at framtíðin er ikki bara nakað, sum hendir har úti og ikki viðkemur okkum. Framtíðina kunnu vit sjálv evna til.

Vit nærkast málinum um sjálvstøðugar Føroyar. Ferðin móti málinum er hugtakandi og eisini rættiliga sermerkt, tí tað eru í roynd og veru ikki so nógv lond, sum hava hetta eftir at avrika, nú vit eru komin væl inn í ein og tjúgundu øld.

Lat meg at enda siga, at eg eri fullveldismaður og harumframt hálvur dani. Henda stutta greinin hevur á ongan hátt til endamáls at vekja eina vreiði yvir fyri dønum. Men hon vísir á, at vit missa meira enn vit fáa undir heimastýrisskipanini.

Nettoflytingin seinastu 30 árini millum Føroyar og:
Danmark: -6.746 fólk
Noregi: -380 fólk
Ísland: -97 fólk
Ongland: -81 fólk
Svøríki: -33 fólk
Holland: -1 fólk
Írland: +6 fólk

 

 

Skriva eitt aftursvar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Broyt )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Broyt )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Broyt )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Broyt )

Connecting to %s