Sjálvbjargni á P1

DR P1_03

Útvarpssendingin P1 Eftermiddag setir hesa vikuna sjóneykuna á strembanina eftir sjálvbjargni, sum vit hava sæð í Evropa í seinastuni og enn síggja. Tey ringdu til mín í dag og setti nakrar spurningar um sjálvbjargni, sum eg meti er púra avgerðandi fyri, at vit eisini í framtíðini kunnu elta dreymin um einar enn betri Føroyar.

Spola 1 tíma og 18 minuttir inn í sendingina, sum tú kanst lurta eftir HER.

Eg vísi á serliga trý viðurskifti í samrøðuni:

  • Føroyar eru nú ríkari enn Danmark per capita, so hví skal eitt fátækari land rinda einum ríkari landi pening á hvørjum ári?
  • Føroyar mangla at taka lut í heimssamfelagnum. Í løtuni goyma vit okkum aftan fyri Danmark og sleppa undan at taka truplar og umráðandi avgerðir.
  • Tjóðirnar báðar fara eisini at samstarva í framtíðini. Eisini tá ið Føroyar eru vorðnar sjálvbjargnar.

Sendingin er frá 22. september 2015.

Færri forboð og forðingar – rætturin at velja egnan maka

6836__large
Tey
flestu okkara halda tað vera púra natúrligt, at vit sleppa at gifta okkum tí makanum, sum vit elska. Nú skulu broytingarnar í hjúnabandslógini bara avgreiðast.

Okkara millum eru enn mong, sum ikki hava rættin at giftast makanum, sum vit elska. Tá ið eg tosi við fólk, eru rættindini hjá samkyndum at kunna gifta seg borgarliga evnið fram um øll onnur. Tí í einum tíðarhóskandi samfelag er tað sjálvsagt, at øll hava somu møguleikar.

Tað átti at verið óneyðugt at tosað um hetta í 2015, men so leingi hjúnabandið ikki fatar um okkum øll, halda vit fram.

Øll í Framsókn virka fyri, at samkynd eisini í Føroyum skulu kunna gifta seg borgarliga. Vit fara at broyta hjúnabandslógina soleiðis, at øll menniskju sjálv sleppa at velja sær sin lívsmaka. Stundin er komin til, at vit fáa eina tíðarhóskandi lóggávu, sum eisini samsvarar við hugburðin hjá flestu føroyingum.

Vit hava uppiborið betri

Skiftandi samgongur skulu altíð styrkja og verja allar borgarar á jøvnum føti. Hetta er ein so ómetaliga umráðandi leiklutur. Men ein minniluti á tingi hevur loyvt sær at áseta forboð og forðingar móti meirilutanum. Hendan tilvitaða mismun fara vit at broyta.

Les eisini: Vit mugu styrkja hjúnabandið

Framsókn tekur frástøðu frá avgerðini hjá samgonguni um at nokta sínum tinglimum at atkvøða sambært egnari sannføring í spurninginum um broytingar í hjúnabandslógini. Tingfólk skulu ongantíð aftur takast av ræði í hesum týdningarmikla máli.

Seinastu fýra árini hava prógvað, at vit hava nakað at berjast fyri.

Persónliga frælsið er sjálv fortreytin fyri einum tíðarhóskandi samfelag. Og tí sigi eg: Føroyar, vit eru betri enn hesi seinastu fýra árini. Vit eru eitt betri land enn tað, vit hava sæð.

Høgni Reistrup
Framsókn

Eitt tíðarhóskandi samfelag

hogni_framsoknfoTað hevur altíð hugtikið meg, tá ið fólk ganga undan og fremst. Tá ið fólk trýsta mørkini fyri tað, tey halda vera gjørligt. Tá ið vit bjóða av og toyggja okkum móti eini enn betri framtíð.

Tað er hetta at tora at standa á egnum beinum og at fylgja hjartanum. At vera forvitin og opin. At elta egnar dreymar og virða onnur.

Fyri at flyta mørk mást tú hava ein brennandi hug at skapa. Og fyri at kveikja hetta, skulu vit hava persónligt frælsi. Vit mugu skilja, at vit røkka longur í felag, tá ið hvørt einstakt menniskja hevur møguleikan at gera av sína egnu ferð gjøgnum lívið.

Bara fræls menniskju kunnu av álvara taka ábyrgd av sær og sínum. Framsókn arbeiðir fyri at gera samfelagið rúmligari og at beina burtur óneyðug forboð og forðingar, sum ein meiriluti – og viðhvørt ein minniluti – hevur loyvt sær at áseta móti øðrum.

Tí vit ynskja øll, at lív okkara er umráðandi. At tað hevur týdning. So latið okkum geva øllum henda møguleikan.

Vit fáa sjálvsálit, tá ið vit vakna og vita, at dagurin fyri framman hevur nógv at bjóða. At vit hava arbeiði ella eru lesandi. Og tá ið vit fáa at vita, at eisini okkara lutur í lívinum er umráðandi. Fólk skulu vita, at í Føroyum gerast dreymar til veruleika. Ofta við træðrum út í heim. Men grundleggjandi við einum tilknýti heim.

Vit skulu hava eitt tíðarhóskandi samfelag. Tað snýr seg um at taka leiðsluna og flyta okkum fram. Tað gevur íblástur – og tað gevur okkum vón.

Í teirri sannføring at Framsókn kann gera munin, biðja vit um undirtøku frá Føroya fólki 1. september.

Høgni Reistrup
Framsókn

Færri forboð og forðingar – matstovur lægri meirvirðisgjald

ostrum-restaurant-faroe-islands-davidsbeenhereFøroyar skulu hava eina svanga og vaksandi tænastuvinnu. Tí skulu vit lækka meirvirðisgjaldið á tænastum hjá matstovum og kaffistovum.

Týðandi liður í arbeiðinum at fáa fleiri at keypa ein caffè latte, føroyskt lambskjøt ella okkurt triðja er at lækka meirvirðisgjaldið á tænastum hjá matstovum og kaffistovum. Hetta fer at betra okkara kappingarføri.

Tí í londum kring okkum hava tey gjørt júst hetta. Londini kappast og vita, at tað er neyðugt at skapa nýggj arbeiðspláss. Meirvirðisgjaldið í Føroyum skal ikki vera hægri, men samsvara við gjøldini í grannalondunum.

Hetta fer at stimbra hugin hjá føroyingum at fara út at eta og at styrkja evnini hjá vinnuni at draga ferðafólk higar.

Eitt tíðarhóskandi samfelag
Munandi upphæddir eru seinastu árini settar av til at marknaðarføra Føroyar sum ferðamál. Líkt er til, at hetta riggar, og at fleiri ferðafólk leita higar. Fyri framman liggur arbeiðið at menna undirstøðukervið til hesa vinnu.

Flutningskostnaðurin til og úr Føroyum er lutfalsliga høgur, og tí mugu vit hyggja at øllum økjum, har vit kunnu vinna okkum inn á kappingarneytarnar.

Vit síggja, at tilvitanin um okkara matmentan er vaksandi. Stóran part av árinum dúvar vinnan upp á heimamarknaðin. Vit skulu stimbra henda spíran, heldur enn at køva hann við forboðum, forðingum, treytum, fyrisiting og meirvirðisgjaldi.

Tað lønar seg
Kostnaðurin fyri hesa broyting er umleið 20 milliónir krónur fyrsta árið. Men hetta fer beinanvegin at føra við sær økt virksemi í matstovu- og ferðavinnuni og harvið øktar inntøkur til landskassan.

Alsamt fleiri arbeiða í tænastuvinnuni. Bara síðani 2010 hava gistingarhús og matstovur skapt 200 nýggj arbeiðspláss. Tað áhugaverda er eisini, at 75 prosent av hesum vøkstri er fallin konufólkum í lut.

Stórur partur av hesi arbeiðsmegini eru ung fólk, ið vilja arbeiða. Vinnan vantar júst hesi ungu fólkini, ið kunnu starvast í styttri tíðarskeið og við skiftandi arbeiðstíðum. Júst hetta vinnuøkið krevur nógv starvsfólk, men váðin at víðka og menna økið er stórur.

Lægri meirvirðisgjald fer at menna vinnuna, og eitt úrslit verður, at fleiri fólk fáa hug at fáa tað besta fram í føroyskum matvørutilfeingi, sum hevur so ómetaliga stórar møguleikar.

Færri forboð og forðingar – rætturin at gera føroyskan mat

kjotRæst og turt kjøt er ein mentanarligur gimsteinur. Vit skulu hava álit á okkara egnu evnum og ikki góðtaka matvørulógina og tilmælið frá ES.

Almennu myndugleikarnir ætla at ídnaðargera og harvið spakuliga at kroysta ræsta og turra smakkin av døgurðaborðinum, nú kjøtið skal stava frá løggildum hjalli og sláturvirki. Hetta eru órímilig krøv at seta framleiðarunum. Úrslitið: Tað verður munandi verri hjá fólki at finna turkaðar bøgir og ræst tjógv í handlum ella á matstovum. Hetta má ikki henda.

Treytirnar eru alt ov strangar og sampakka ikki við føroyska veruleikan. Hjallurin hjá framleiðaranum skal hava forrúm, wc og vask. Men hvør bóndi fer at seta eitt wc inn í ein hjall? Krøvini fara at máa burtur av matmentanini, og samstundis verður hon útvatnað.

Úrslitið verður monopol
Nógvu treytirnar fara at elva til monopol og mainstream mat, tí smábøndur hava ikki ráð at gera íløgurnar uttan almennan stuðul. Og almenna stuðulin skulu vit ikki hava á sama hátt sum ES, har landbúnaðurin verður stuðlaður við 400 milliardum krónum á hvørjum ári. Vit mugu ganga aðrar vegir.

Vit skulu stimbra vinnuna og hava nógvar smáar framleiðarar í okkara landi. Tann lítli bóndin vinnur frama aðrastaðni. Vit hoyra um slow food, tí fólk venda aftur til upprunaligu matmentanina, sum vit um stutta tíð sleppa okkum av við. Fólk leita aftur til tað serstaka og eftir ordiligum mati, sum ikki bara er framleiddur á stórum sláturvirkjum. Allur heimurin skríggjar eftir lokalari framleiðslu, tí rákið er, at vit eru meira tilvitað um, hvat vit eta.

Tí fer Framsókn at broyta matvørulógina, sum er sett at koma í gildi um eitt ár. Lógin skal virða vælroynda føroyska matgerð og framleiðslu og ikki seta handilsforðingar upp í okkara egna landi.

Eitt tíðarhóskandi samfelag
Matvørulógin skal vera tíðarhóskandi og styðja undir heimliga framleiðslu og sølu, og tí er tað óheppið fyrst at skjóta upp og síðani føra út í verki forboð og forðingar, sum bara darva okkara matmentan og vinnuligu møguleikum.

Veruligi spurningurin, sum vit skulu seta, er: Hevur tú álit á lokala bóndanum og føroyskum mati, ella hevur tú álit á ES?

Við nýggju lógini í lummanum ganga myndugleikarnir privata lívinum og virkseminum ov nær. Lógin má megna at taka dagar ímillum vanliga húsarhaldsvinnu og handilsligan útflutning. Laksaútflutningur er eitt – framleiðsla til heimliga marknaðin nakað annað. Tá ið vit ferðast uttanlands, síggja vit í heilum, hvussu munurin millum húsarhaldsvinnu og stórrakstur ger, at lív og virksemi blóma.

Sjálvandi skal trygdin vera í lagi og somuleiðis reinførið. Vit skulu hava greiðar reglur. Men vit skulu ikki hava órímiligar reglur. Hetta ber eisini til, sjálvt um vit ikki laga okkum eftir almennu myndugleikunum og ES. Vit skulu ikki vera bangin og lata okkum lynda. Við rættum ryggi skulu vit tora at standa við okkara matmentan og hava álit á teimum mongu, sum púra natúrligt turka og ræsa kjøt í øllum krókum í landinum.

Tað almenna leggur seg á alsamt fleiri øki. Og í hesum føri leita myndugleikarnir eftir trupulleikum, har eingir trupulleikar eru. Tað tænir ongum endamáli, og tí skulu vit ikki góðtaka gongdina. Vit skulu berjast fyri okkara søk, njóta okkara egna tilfeingi, geva fólki hug at arbeiða, selja vørur og vinna pening.

Ein størri tænastuvinna og meira handil skapar framburð í okkara samfelag. Eg eri sannførdur um, at okkara ríku siðir og virðismikla matmentan í framtíðini fer at styrkja okkara búskaparligu støðu – eisini í stremban okkara eftir at gera Føroyar til veruligt ferðafólkaland.

Høgni Reistrup
Framsókn

Færri forboð og forðingar – øl og vín í matvøruhandlar

Woman-shopping-in-the-supermarketwine-shelvesRúsdrekkasølan er ein leivd frá eini farnari tíð. Tað skal bera til at fáa øl og vín til keyps í matvøruhandlum.

Vit keypa eplabátar til búffin í vanligum matvøruhandlum, og vit keypa grønmeti til fiskin í vanligum matvøruhandlum. Men reyðvínið til búffin og hvítvínið til fiskin sleppa vit ikki at keypa í sama handli. Tað skal broytast.

At vit fáa møguleikan at keypa okkum okkurt at drekka aftur við matinum, har vit vilja – undir egnari ábyrgd og uttan at verða sett undir almenna fyrisiting, er einasta gongda leið.

Tí í dag er øl og vín ein púra natúrligur partur av matmentanini, og samstundis er gamla drykkjumentanin farin í søguna. Tølini síðani 1993 hava prógvað eina hóvliga nýtslu.

Eitt tíðarhóskandi samfelag
Fólk ynskja frælsi til sjálv og undir egnari ábyrgd at útvega sær eina øl til ræst kjøt ella reyðvín til búffin. Soleiðis gera vit, tá ið vit fara til Barcelona at ferðast, tá ið vit lesa uttanlands ella tá ið foreldur vitja børnini á Oyrasundskollegiinum.

Og sjálvandi skal hetta bera til í okkara egna landi eisini.

Vit skulu hava eitt tíðarhóskandi samfelag, sum endurspeglar virðini og livaða lívið í ein og tjúgundu øld. Fólk skulu hava størri ávirkan og ábyrgd av sínum egna lívshátti. Tað røkkur longst.

Gott fyri vinnuna
Vinnulig atlit eru eisini at taka. Við einum loyvi at flyta inn, keypa og selja vín og øl, kunnu handlar víðka og betra handilsliga grundarlag sítt. Samstundis fær brúkarin størri úrval og ágóðan av kapping.

Søluinntøkan, ið Rúsdrekkasølan missir, fer út í privata renslið á ein annan hátt og til annað brúk enn beint inn aftur í landskassan, sum nú er.

Færri forboð og forðingar – vit skulu kveikja matstovuvinnuna

hogni_framsoknfoStórir møguleikar eru í matstovuvinnuni. Men ein forðing fyri at menna hesa vinnugrein enn meira er Rúsdrekkasøla Landsins. Almenni stovnurin skal virka á vinnuligum grundarlagi. Óheppið fyri matstovuvinnuna.

Latið okkum siga, at ein føroysk matstova finnur eitt gott reyðvín sunnarlaga í Sveis og eina spennandi hveitiøl í økinum Bayern í Týsklandi. Er innkeypið nóg stórt, kann tað løna seg hjá fyritøkuni at bíleggja vøruna beinleiðis frá framleiðaranum.

Vit siga, at matstovan bíleggur tveir plattar, ein við víni og ein við øli.

Komnir til Føroya rulla plattarnir úr einari bingju inn á almennu goymsluna hjá Rúsdrekkasølu Landsins. Tá hevur matstovan longu rindað høgu avgjøldini, sum landið krevur inn. Flutningurin er eisini rindaður. Men kortini kemur enn eitt gjald oman á keypsprísin. Í dag kannar almenna Rúsdrekkasølan sær eini 30 prosent í vinningi oman á onnur avgjøld. Í flestu førum er hetta púra órímiligt í mun til avrikið.

Hetta hendir, hóast vit vita, at tá ið ein gestur á eini matstovu keypir ein enskan búff og eina vínfløsku, vinnur matstovan stóran part av inntøkuni frá vínsøluni.

Eitt tíðarhóskandi samfelag
Í einum tíðarhóskandi samfelagi er tað púra natúrligt, at vinnan fær loyvi at vaksa og troyta nýggjar møguleikar.

Landskassin skal hava sítt, men í løtuni er lutfallið óheppið fyri matstovuvinnuna. Verður hetta broytt, kundi tað víðkað úrvalið, betrað matarskránna, hølisumstøður, tænastustig og harvið upplivingina hjá gestinum. Vinnan kundi skapt nýggj arbeiðspláss og sett ferð á eina enn størri menning á hesum øki, sum hevur so ómetaliga nógvar møguleikar. Gott fyri vinnuna og ikki minst fyri ungfólk, sum fjølgast í hesi vinnu.

Vit í Framsókn halda, at lóggávan skal kveikja vinnuna. Hon skal vera liberal, tí bara ein liberal lóggáva gevur økt virksemi og størri vøkstur.

Tí skal bera til hjá vinnuni at keypa inn útlendskt øl og vín uttan um Rúsdrekkasølu Landsins. Vøran verður longu tollað, tá ið hon kemur til landið, og tí er hetta bara ein løgfrøðiligur spurningur.

Matstovuvinnan longur fram á leið
Vit skulu ikki seta upp forboð og forðingar, men lata upp møguleikar. Hevur tú dirvi, viljan og arbeiðir hart, skalt tú kunna fylgja tínum dreymum og skapa tær sjálvum og øðrum størri virði og eitt betri lív. Ein rættvísari politikkur, sum ikki noyðir hvørja ølfløsku og hvørja vínfløsku umvegis Rúsdrekkasølu Landsins, hevði økt lønsemið á verandi matstøðum og gloppað dyrnar upp hjá fleiri persónum og fyritøkum, sum høvdu sett nógv í váða fyri at seta á stovn nýggj og spennandi matstøð, ið kunnu bjóða kundunum dygdargóðan mat, fjølbroyttar upplivingar og høga tænastu.

Nýggir vinnumøguleikar taka seg upp, tá ið einstaklingurin fær loyvi at virka frítt og bara hugflogið setur mørk fyri, hvat peningur kann verða vundin burturúr.

Matstovuvinnan skal hava betri sømdir. At beina burtur forboð og forðingar soleiðis, at matstøð kunnu keypa vín og øl bíligari, er partur av loysnini.

Høgni Reistrup
Framsókn